Herinneringen aan Klein-Hitland (II)

Te beluisteren over steenbakkerijen……

Heeft Nieuwerkerk vroeger een dialect gehad?
Vroeg ik mij af en gegoogeld op internet.
Google: “Nederlands dialectenbank Meertens instituut”,
vervolgens: Europa, Z.H., Nieuwerkerk.

Je kan dan in een interview een gesprek volgen van twee oud-Nieuwerkerkers, een man en een vrouw, met een goed verstaanbaar Nieuwerkerks dialect. Ze spreken over het werk op twee steenbakkerijen in Hitland in Nieuwerkerk. Je bent wel een poosje zoet met luisteren.

Als ik dit dialect hoor, spreken de oude mensen in Capelle, Nieuwerkerk en Moordrecht zo’n beetje hetzelfde taaltje. In Krimpen en Ouderkerk hadden ze echt wel een afwijkend dialect, we noemden dat de knauwers of Krimpense Turken.

Twee dames maakten zelf twee boekjes met dialecten uit de Krimpenerwaard. Voor de oudere mensen met een computer en die elders zijn opgegroeid is dit leuk om van je geboortedorp het dialect nog eens te horen.

(Op de website van de Nieuwerkerkse oudheidkamer zijn ook gesprekken te beluisteren van steenplaatsarbeiders.) Van het genoemde Meertens instituut kan men ook mensen beluisteren uit Gouderak die over steenbakkerijen vertellen. En uit Gouda is er lang geleden een mevrouw geïnterviewd die in 1863 is geboren, echt interessant.

Van heel veel plaatsen zijn er leuke dingen te beluisteren over vroegere jaren, misschien iets voor mensen die zich vervelen in deze coronatijd. Zelf heb ik jaren geleden veel oude mensen geïnterviewd die op steenplaatsen werkten en woonden langs de Hollandsche IJssel, daar schreef ik een boekje over, ook over de kinderarbeid van toen.

Deze waargebeurde verhalen heb ik laten beleven door 2 kinderen van 12 jaar, met veel foto’s: “Hein en Jonna van de steenplaats”. Het is nog te bestellen: elco@kpnmail.nl

– Steenbakkerij Klein-Hitland 1964 –

Namen van grotere steden, vroeger en soms nog omwald, worden altijd met ‘in’ gecombineerd.

De op-variant verliest terrein naarmate een plaats meer nieuwkomers herbergt. Velen van hen wonen niet op, maar in Charlois, in IJsselmonde en in Scheveningen. Wie zich er kortgeleden gevestigd hebben, zeggen dat ze in Nieuw-Vennep wonen, schreef een lezer van Onze Taal. De oude bevolking daarentegen verkiest op de Vennep (naar een voormalig eilandje).

Geschreven door:
Elly van Gelderen

– De huisjes op Hitland –

Wat ook nog leuk is om te lezen is op Google te vinden: “De 19 meest bijzondere plaatsnamen van Nederland” en ook de meest deprimerende of verwarrende plaatsnamen.

Nu we het toch over taal hebben, de Nederlandse taal is voor buitenlanders ook moeilijk te leren, soms ook verwarrend, vaak zeggen we iets wat gevoelsmatig goed is.

Zo zei ik een keer tegen iemand: Ik hoorde dat jij tegenwoordig in Urk woont. Hij zei: Nee ik woon niet ‘in’ Urk maar ‘op’ Urk omdat Urk vroeger een eiland was en dan zeg je altijd ‘op’.

Waarom zeggen de bewoners die rondom de IJssel wonen dan ook ‘op’, vroeg ik me af?
Bijv. Ik woon op Moordrecht, op Nieuwerkerk, op Capelle, op Krimpen, op Ouderkerk, op Gouderak. Maar je zegt geen ‘op’ voor grotere steden, bijv.: Ik woon op Gouda of op Rotterdam, maar dan zeg je: Ik woon in Gouda of in Rotterdam.

De streektaal leerden we van onze ouders en niet op school of uit een boekje. Dus dat we langs de Hollandse IJssel (van Kralingseveer naar Gouda, 20 km) wonen betekent dat deze oude dorpskernen op de hogere IJsseldijk gebouwd zijn.

Voor Nieuwerkerk is dat waarschijnlijk omdat in 1500 een kerk werd gebouwd op het hoogste en droogste gedeelte van een veenrug. Nieuwerkerk lag toen rondom in drassige veengrond. We zeggen wel vaak ‘op’ Kortenoord en ‘op’ Hitland.

In de Trouw publiceerde Reinier Reinsma, een expert in geografie, eens een artikeltje:

Voor plaatsen die wat hoger liggen dan hun omgeving, (voormalige) eilanden inbegrepen, verkiest de oorspronkelijke bevolking vaak, maar niet altijd, ‘op’. Zo zeggen Rotterdammers wel dat ze op Zuid, op Charlois en op IJsselmonde wonen, want die gebieden vallen (deels) samen met het voormalige eiland IJsselmonde. Hoogteverschil kan ook verklaren waarom op Scheveningen gangbaar werd. Misschien geldt hetzelfde voor Ter Apel en Stadskanaal?