Herinneringen aan Klein-Hitland (III)

Herinneringen met Johan Vuik……

Johan Vuik is in 1940 geboren en getogen op de steenplaats Klein-Hitland in Nieuwerkerk aan den IJssel. Hij vertelt vol passie over zijn tijd bij de steenovens.

Wij woonden in de arbeidershuisjes bij de steenovens. In totaal waren er 22 huisjes op Klein-Hitland. Aan de ene kant van de dijk had je een buurtje en op de steenplaats nog twee buurtjes, die stonden, door de ligging, bekend als de voor- en achterbuurt. Wij woonden in de achterbuurt.

De meeste huisjes bestonden uit een kamertje van vier bij vier meter met een klein keukentje.
Het stelde niet zoveel voor, maar we hadden toch veel schik, aldus Johan.

We woonden daar met heel de familie. Mijn vader is direct na zijn schooltijd op de steenplaats gaan werken en heeft dat zijn hele leven blijven doen. Een vetpot was het werken daar niet, maar dat had je toen niet door. Zo had je maar een set kleren, en als die in de was zat, dan bleef je gewoon in huis. Doordat iedereen in de buurt dat deed, viel het ook niet op.

De arbeiders op Klein-Hitland vormden een hechte gemeenschap, waar iedereen elkaar hielp als het nodig was.

Toen ik zes jaar was ging ik naar de Eben Haëzerschool op de ’s-Gravenweg, daar zaten veel kinderen van boeren. Wij van Hitland waren toch een ander soort volk. In die tijd had je een middagpauze van twee uur. Daardoor liepen we vier keer per dag de Laan uit naar huis.

Toen ik veertien was ben ik in vaste dienst gaan werken bij dhr. Mijnlieff en ben er tot de sluiting blijven werken. We zijn daarna verhuisd naar de Julianastraat.

Ik weet nog heel veel uit mijn tijd op de steenplaats. Als ik een foto zie, dan weet ik iedereen nog met naam en toenaam te noemen.

Daarom heb ik ook meegewerkt aan een film over Klein-Hitland. Ik heb de film toen beeldje voor beeldje bekeken en ik kon de makers van de documentaire vertellen wie er allemaal op te zien waren.

– Johan Vuik (l) en Jan Heuvelman aan
het plakken –

– Johan bezig met het omspitten van zijn groententuintje achter het Hitlandselaantje –

Ja, het was een mooie tijd op de steenplaats. Ik werkte met mannen als Teunis Bruinenberg, Cornelis Vuik, Albert Schragen, Jan Heuvelman, Janus Pols, Adriaan Burggraaf, Gert Kalkman, Gerrit Pols, Teun de Jong, Klaas van Dam, Gerard van Dam, Jan Snijder, Krijn van Hees, Gert Kalkman, Klaas Nieuwendijk, Aart Seele, Ewout Stam, Japie Oosterom, Willem Flier, Teun Vink, Jo Heuvelman, Koos van Herk, zo kan ik nog heel wat namen opnoemen.

Op de vraag hoe het proces nu eigenlijk ging om de beroemde IJsselsteentjes te maken, ging Johan er eens goed voor zitten. En liet het zien aan de hand van vele foto’s uit zijn rijke fotoarchief:

Met een baggermolen werd de slib uit de Hollandsche IJssel gehaald. De bagger werd buitendijks in de slibput gestort.
De klei moest dan uitharden tot het dik was geworden, dat duurde een paar maanden. Met kiepkarren op een rails werden deze geleegd in de menger. De klei werd gemalen en daarna handmatig in vormbakken geperst. De vormen werden door ‘strijkers’ gladgestreken en door jongens op karren met kleine paardjes weggebracht (zgn. ‘hittenrijden’) naar de zetplaats gebracht.

Na een paar dagen drogen moesten de stenen gekanteld worden. De ongebakken rauwe stenen werden op de rauwkar gezet en in stapels van acht hoog opgestapeld met tussenruimtes om het drogen te bevorderen.

Om de stenen te beschermen tegen regen en felle zon werden er rietmatten tegen de stapels gezet en als de wind draaide moesten ze verzet worden. Wij hadden in die tijd nog geen Leen de Koning die het weer kon voorspellen, waardoor we dus af en toe ’s nachts het bed uit moesten.

Na het drogen gingen de stenen de oven in om af te bakken. Er konden in één keer wel een miljoen stenen in de oven, daarbij werd een soort van gangenstelsel vrijgehouden waarin de turf werd gestookt. De buitenste stenen werden dichtgesmeerd met klei om de hitte binnen te houden, de IJsselstenen werden dan zes weken lang continu gestookt. Het bakken gebeurde overigens alleen in de periode van april tot oktober. In de wintermaanden was het te koud om de IJsselstenen te bakken.

De stenen werden daarna verscheept.

Na de sluiting kreeg ik werk bij van Arnhem, de betonfabriek op Kortenoord. Maar mijn hart ligt nog steeds op Klein-Hitland.